... ABAZACA - ABAZA BIZŞUA ...

Eski S.S.C.B topraklarında yaşayan halkların konuştukları diller arasında fonetik anlamda en zor dil olarak kabul edilen Abazaca, İber-Kafkas dillerinin Abhaz-Adige grubuna dahildir. Bu grubun Abhaz kolunu Abhaz ve Abazin olarak iki alt kısma ayırmak mümkündür. Rus dilbilimcilerce Abazince olarak da adlandırılan Abazaca, iki aksana sahiptir: Aşuwa (Tapanta) ve Aşkarawa. Edebiyat ve yazım dili, çoğunluğun konuşmakta olduğu Aşuwa aksanı üzerine kuruludur.

Abhaz-Adige grubunun alt kolu olan Abhaz-Abazaca’nın üçüncü kolu ise Apsua diyalektidir. Bu diyalekt, Abhazya'daki Abhaz-Abazalar tarafından kullanılmaktadır. Gerek Abhaz gerekse Abazin Abazalarının konuştukları diller, küçük farklılıkların dışında aynıdır. Özellikle Aşkarawa Abazaların aksanları, Apsua dialekti ile çok büyük benzerlik göstermektedir.

Abazaca’nın yazılı edebiyat ve gramerinin oluşumu 1932 yılına dayanmaktadır. Bu tarihte oluşturulan Latin esaslı Abaza alfabesi 1938'e kadar kullanılmış, daha sonra Kril esaslı olarak genişletilmiş yeni bir alfabeyle değiştirilmiştir. Abazaca, Karaçay-Çerkes bölgesinde 1930'lu yıllardan başlayarak okullarda ders olarak okutulmaktadır. Fakat Abazaca'nın okullarda bir eğitim dili olarak kullanılmasına çok kısa bir dönem dışında izin verilmemiştir.

Sistemli olarak Abazaca alanında yapılmış ilk çalışmalar, Abazaca'ya olduğu kadar Adige diline de büyük katkılarda bulunmuş olan Tobil Tolistan (1879-1956)'a aittir. Onu takip eden yıllarda ise Jır Hamid başta olmak üzere onu örnek alan sonraki birçok idealist Abaza aydını, Tolistan'ın açmıs olduğu yolda ilerlemişlerdir. Günümüzde Abazaca alanında emek harcayan isimler olarak Çkudu Mikael, Lağuıç Camledin, Dıug Vladimir, Mixts Kerim, Khlıç Rauf, Tobil Nuriya, Egdza Nazir ve Meremkul Vladimir'i saymak mümkündür.

Abazaca'nın yazıya uyarlanmasıyla birlikte bu dilde gazeteler, edebi eserler ve çeşitli etnografik yayınlar basılmaya başlanmış, bunu takip eden yıllarda ise Karaçay-Çerkes bölge radyosunda Abazaca sesli yayına geçilmiştir. Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nde 1938'den beri "Abazaşta" isimli haftada üç gün çıkan Abazaca bir gazete bulunmaktadır. Ayrıca, yerel TV kanalında haftada birkaç saat de Abazaca yayın yapılmaktadır.

derleyen: HABAT ŞOGAN 2004.

      





Homepage   |   Photo gallery   |   Chat   |   mail us
Copyright © 2004  A6A3A